Klimaatneutraal of klimaat-gecertificeerd:
dit zijn de verschillen
Klimaatneutraliteit en klimaatcertificering zijn twee verschillende benaderingen om klimaatverandering tegen te gaan. Terwijl klimaatneutrale bedrijven in het ideale geval hun broeikasgasemissies verminderen en de resterende emissies compenseren, ontvangen bedrijven met een klimaatcertificering een officieel certificaat dat bevestigt dat hun inspanningen om broeikasgasemissies te verminderen officieel zijn gecontroleerd en transparant en begrijpelijk zijn bevestigd.
De compensatie van resterende emissies (compensatiemaatregelen) kan bijvoorbeeld plaatsvinden via bosbeschermings- en herbebossingsprojecten of projecten op het gebied van hernieuwbare energie.
Waarom het gebruik van de term “klimaatneutraal” problematisch is
De term “klimaatneutraal” wordt door critici vaak als misleidend beschouwd, omdat deze suggereert dat er helemaal geen negatieve gevolgen voor het klimaat zijn. De compensatiemaatregelen (compensatie van emissies) zijn op hun beurt vaak omstreden wanneer ze niet transparant en begrijpelijk zijn. Bovendien kan de focus op klimaatneutraliteit afleiden van de noodzaak om de daadwerkelijke emissies te verminderen.
Door het gebruik van green claims (milieugerelateerde uitspraken zoals klimaatneutraal) presenteren veel bedrijven zichzelf en hun producten mogelijk duurzamer dan ze daadwerkelijk zijn. Het probleem met green claims is dat ze vaak vage, misleidende of ongefundeerde informatie bevatten. In de meeste gevallen zijn deze voor de eindklant niet aantoonbaar of controleerbaar. Dit leidt ertoe dat elk bedrijf zichzelf “klimaatneutraal” kan noemen en zijn eigen “duurzame” label en claim kan ontwerpen – zonder dat er iets wordt gecontroleerd. Met dit “groene imago” moet de aankoopbeslissing van consumenten worden beïnvloed en daarmee de winst worden verhoogd. Precies dat noemt men greenwashing.
Dit gebrek aan uniforme richtlijnen heeft ertoe geleid dat er in de EU inmiddels meer dan 230 verschillende duurzaamheidslabels bestaan die niet gereguleerd zijn.
Er is echter ook goed nieuws, want in maart 2023 publiceerde de Europese Commissie een ontwerp voor een EU-richtlijn inzake milieugerelateerde claims, om greenwashing te verminderen. De richtlijn moet onder andere voortaan alleen nog duurzaamheidskeurmerken toestaan die gebaseerd zijn op officiële certificeringssystemen of door de overheid zijn ingevoerd. Bij overtreding van de richtlijnen kunnen bedrijven boetes krijgen en kunnen producten en inkomsten in beslag worden genomen. Als alles volgens planning verloopt, moeten alle betrokken bedrijven uiterlijk medio 2027 alle aanpassingen hebben doorgevoerd.
(stand december 2023)
Green claims en de nieuwe EU-richtlijn
Verreweg de meeste green claims hebben betrekking op de verpakking, het product zelf of de ingrediënten ervan en/of algemene bedrijfsprocessen – daardoor is eigenlijk geen enkel product immuun voor greenwashing. En dat betekent op zijn beurt voor de eindverbruiker een vrijwel eindeloze hoeveelheid greenwashing-valkuilen.
Dit wordt bevestigd door het zojuist gepubliceerde State of Green Claims 2024 Report van House of Change, The Goodwins en Popular Packaging. In december 2023 werden 163 green claims van 78 merken in de Duitse detailhandel onderzocht — slechts 3 daarvan voldeden aan het ontwerp van de nieuwe EU-richtlijn.
Samenvatting van het ontwerp:
1. Green claim
Onder andere een verbod op “algemene uitspraken” en “misleidende informatie over milieukenmerken” – zoals bijvoorbeeld “Wij leven duurzaamheid” of “Verpakking voor 94% gemaakt van plantaardige materialen”.
2. Uitleg
De toelichting op de green claim moet op de verpakking duidelijk en opvallend worden geplaatst.
De uitleg moet in begrijpelijke taal bevatten hoe de verbeteringen waarop de green claim betrekking heeft, worden bereikt.
3. Bewijs
Een bewijs voor de toelichting op de green claim moet via een QR-code of link op de verpakking worden geplaatst.
Het bewijs moet aan de hand van specifieke en relevante gegevens controleerbaar zijn.
4. Verificatie
De verificatie moet controleerbaar, specifiek en onafhankelijk zijn, bij voorkeur door middel van een conformiteitsverklaring van een gecertificeerde keuringsinstantie.
Als je een beter overzicht van het ontwerp wilt, kun je hier klikken (dan opent er een nieuwe pagina met de volgende afbeelding). Ik heb dit afgestemd en we mogen de afbeelding gebruiken.
Hoe kunt u zich als eindverbruiker nu beschermen tegen greenwashing?
Hieronder hebben we op een rij gezet waar u op kunt letten en wat u kunt doen als u vermoedt dat een product aan greenwashing doet:
(copy 6)
- Een korte zoekopdracht op internet geeft vaak snel antwoord; dit kunt u ook ter plaatse in de winkel gemakkelijk via uw smartphone doen.
- Let op bij woorden als “bio” en “milieuvriendelijk” – om betekenisvol te zijn, moeten deze altijd met een officieel keurmerk/label worden onderbouwd.
- Ook wanneer de verpakking opvallend veel groen bevat of van een milieuvriendelijk materiaal is gemaakt, betekent dit niet automatisch dat het product ook echt duurzaam is.
- Er wordt ook vaak vermeld dat de verpakking uit gerecycled materiaal bestaat. Als hier geen percentage bij staat, is voorzichtigheid geboden. Als er wel een percentage wordt genoemd, moet dit met een passend bewijs/keurmerk worden onderbouwd.
- Wees voorzichtig met zogenoemde eigen labels. Als u een duurzaamheidslabel ontdekt dat alleen in één bepaalde winkel voorkomt, kunt u hier het beste nog eens nader onderzoek naar doen.